సంకటహర చతుర్థి పూజా విధానం | వ్రత కథ | సమగ్ర వివరణ

విషయ సూచిక - ముఖ్య విషయాలు

సంకటహర చతుర్థి పూజా విధానం | వ్రత కథ | సమగ్ర వివరణ

 

'వరద చతుర్థి' - 'సంకటహర చతుర్థి' - 'సంకష్టి చతుర్థి' - సమగ్ర వివరణ

గణపతికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన తిథులలో 'చతుర్థి' (నాలుగవ రోజు) ఒక విశిష్టమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. అయితే, ఈ చతుర్థికి సంబంధించిన పూజా విధానాలు రెండు రకాలుగా ఆచరించబడతాయి: అవి 'వరద చతుర్థి' మరియు 'సంకటహర చతుర్థి' (దీనినే 'సంకష్టి చతుర్థి' అని కూడా అంటారు). అమావాస్య తర్వాత వచ్చే చతుర్థి నాడు జరిపే పూజను 'వరద చతుర్థి' అని, పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే చతుర్థి నాడు జరిపే పూజను 'సంకటహర చతుర్థి' అని అంటారు. వీటిలో, వరద చతుర్థిని 'వినాయక చవితి' రోజున 'వినాయక వ్రతం'గా జరుపుకుంటారు. ఇక, కష్టనష్టాలను తొలగించేందుకు ఉద్దేశించిన 'సంకటహర చతుర్థి'ని ఒక ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక ఆచరణగా పాటిస్తారు.

 

'సంకష్టహర చతుర్థి' మంగళవారం నాడు వస్తే, దానిని 'అంగారక చతుర్థి' అని పిలుస్తారు. ఇలాంటి కలయిక అత్యంత శుభప్రదమైన సందర్భాన్ని సూచిస్తుంది. అంగారక చతుర్థి నాడు సంకష్టహర చతుర్థి వ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల జాతకంలోని 'కుజ దోషం' (అంగారక గ్రహానికి సంబంధించిన దోషాలు) తొలగిపోవడమే కాకుండా, చేపట్టే పనులలోని ఆటంకాలు కూడా తొలగిపోయి విజయం లభిస్తుందని విశ్వసిస్తారు.

 

చంద్రమాన పక్షంలో, పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే 'కృష్ణ పక్షం'లో ప్రతి నెలా చతుర్థి (నాలుగవ రోజు) వస్తుంది. ఏ రోజునైతే చతుర్థి తిథి 'ప్రదోష కాలం'తో (సూర్యాస్తమయ సమయం) కలిసి వస్తుందో, ఆ రోజును సంకష్టహర చతుర్థిగా పరిగణిస్తారు. అయితే, వరుసగా రెండు రోజులు చతుర్థి తిథి ప్రదోష కాలంతో కలిసి రావడం అరుదు; ఒకవేళ అటువంటి పరిస్థితి ఏర్పడితే, రెండవ రోజును సంకష్టహర చతుర్థిగా ఆచరించాలి.

 

సంకటహర చతుర్థి వ్రత పూజ పాటించే విధానం:

ఈ రోజున పూజ చేయడం వల్ల తమ కోరికలు నెరవేరుతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. వినాయకుడు సమస్త విఘ్నాలను తొలగించేవాడు మరియు బుద్ధికి అధిపతి; ఆయన అనుగ్రహం పొందడానికి 'గణపతి అథర్వశీర్షం' పఠిస్తారు.

ప్రతి నెలా వినాయకుడిని ఒక ప్రత్యేక నామంతో పూజిస్తూ, ఒక పీఠంపై ఆసీనుడిని చేస్తారు. ప్రతి నెలా వచ్చే చతుర్థి తిథినాడు 'సంకటహర గణపతి పూజ' నిర్వహిస్తారు. ఈ వ్రతంలో మొత్తం 13 కథలు ఉంటాయి—అంటే ప్రతి నెలకు ఒకటి చొప్పున, అలాగే అధికమాసానికి అదనంగా ఒక కథ ఉంటాయి. ఈ వ్రతం యొక్క ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఆయా మాసానికి సంబంధించిన కథను మాత్రమే పఠిస్తారు.

 

తెలుగు మాసాల ప్రకారం

సంకష్టహర గణపతి పూజించాల్సిన 13 వినాయకుడి పేర్లు, పీఠాలు

  తెలుగు మాసం     పూజించాల్సిన గణపతి పేరు     పీఠం పేరు   

1. చైత్ర మాసం      - వికట మహా గణపతి         - వినాయక పీఠం

2. వైశాఖ మాసం    - చనక్ర రాజ ఏకదంత గణపతి    - శ్రీ చక్ర పీఠం

3. జేష్ఠమాస         - కృష్ణ పింగళ మహా గణపతి - శ్రీ శక్తీ గణపతి పీఠం

4. ఆషాఢ మాసం   - గజానన గణపతి             - విష్ణు పీఠం

5. శ్రావణ మాసం   - హేరంబ మహా గణపతి      - గణపతి పీఠం

6. భాద్రపద మాసం - విఘ్నరాజ మహా గణపతి    - విఘ్నేశ్వర పీఠం

7. అశ్విజ మాసం    - వక్రతుండ మహా గణపతి    - భువనేశ్వరి పీఠం

8. కార్తీక మాసం    - గణదీప మహా గణపతి       - దుర్గా పీఠం

9. మార్గశిర మాసం - అకురాత మహా గణపతి      - సౌర పీఠం

10. పుష్య మాసం   - లంబోదర మహా గణపతి    - శివ పీఠం

11. మాఘ మాసం  - ద్విజప్రియ మహా గణపతి    - స్కాంద పీఠం

12. ఫాల్గుణ మాసం - బాలచంద్ర మహా గణపతి    - చంద్ర పీఠం

13. అధిక మాస     - విభువన పాలక మహా గణపతి   - శ్రీ పీఠం / సర్వదేవతా పీఠం

 

ఈ వ్రతాన్ని 'బహుళ చవితి' (కృష్ణ పక్షంలోని నాలుగవ రోజు) నాడు ప్రారంభించాలి.

సంకటహర చతుర్థి వ్రతాన్ని 3, 5, 11 లేదా 21 నెలల పాటు ఆచరించాలి.

వ్రతం ఆచరించే రోజున, ఉదయాన్నే స్నానం చేసి గణేశుడిని పూజించాలి.

సుమారు అర మీటరు పొడవున్న తెల్లని లేదా ఎర్రని రవికె గుడ్డ ముక్కను తీసుకుని, దానిని గణేశుడి ముందు ఉంచి పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరించాలి.

మీ మనసులోని కోరికను స్మరిస్తూ, ఆ గుడ్డపై మూడు గుప్పిళ్ల బియ్యాన్ని ఉంచాలి; ఆ తర్వాత, ఒక తమలపాకుపై రెండు ఎండు ఖర్జూరాలు, రెండు వక్కలు మరియు కొంత దక్షిణను ఉంచాలి. మరొకసారి మీ కోరికను మనసులో తలచుకుని, ఆ గుడ్డను మూటగా కట్టాలి.

సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రాన్ని మరియు సంకటహర చతుర్థి వ్రత కథను పఠించాలి.

ఆ మూటను దేవుని ముందు ఉంచి, ధూపం వెలిగించి, స్వామికి కొబ్బరికాయ లేదా పండ్లను నైవేద్యంగా సమర్పించాలి.

తదుపరి, గణపతి ఆలయాన్ని సందర్శించి 3, 11 లేదా 21 ప్రదక్షిణలు చేయండి.

మీ శక్తి సామర్థ్యాలను బట్టి, 'గరిక' పూజ లేదా గణపతి హోమం నిర్వహించేలా ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు.

పూజించిన వినాయక విగ్రహాన్ని సూర్యాస్తమయం వరకు కదిలించకూడదు లేదా దాని జోలికి వెళ్లకూడదు.

సూర్యాస్తమయం తర్వాత స్నానం చేసి, దీపం వెలిగించి, వినాయకుడికి మరొకసారి సంక్షిప్త (లఘు) పూజ చేయండి.

ఈ వ్రత విధానం పూర్తయ్యాక, విగ్రహానికి కట్టిన 'ముడుపు'లోని బియ్యంతో పొంగలిని తయారు చేసి, దేవునికి నైవేద్యంగా సమర్పించి, సాయంత్రం వేళ దానిని స్వీకరించండి.

 

సంకటహర చతుర్థీ పూజా విధానం -

పూర్వాంగం చేయవలెను.

 

పునఃసంకల్పం –

పూర్వోక్త ఏవం గుణవిశేషణ విశిష్టాయాం శుభతిథౌ మమ సర్వసంకటనివృత్తిద్వారా సకలకార్యసిద్ధ్యర్థం ॒॒॒॒ మాసే కృష్ణచతుర్థ్యాం శుభతిథౌ శ్రీగణేశ దేవతా ప్రీత్యర్థం యథా శక్తి సంకటహరచతుర్థీ పుజాం కరిష్యే |

 

ధ్యానం –

ఏకదంతం మహాకాయం తప్తకాంచనసన్నిభమ్ |

లంబోదరం విశాలాక్షం వందేఽహం గణనాయకం ||

ఆఖుపృష్ఠసమాసీనం చామరైర్వీజితం గణైః |

శేషయజ్ఞోపవీతం చ చింతయామి గజాననం ||

ఓం శ్రీవినాయకాయ నమః ధ్యాయామి |

 

ఆవాహనం –

ఆగచ్ఛ దేవ దేవేశ సంకటం మే నివారయ |

యావత్పూజా సమాప్యేత తావత్త్వం సన్నిధౌ భవ ||

ఓం గజాస్యాయ నమః ఆవాహయామి |

 

ఆసనం –

గణాధీశ నమస్తేఽస్తు సర్వసిద్ధిప్రదాయక |

ఆసనం గృహ్యతాం దేవ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం విఘ్నరాజాయ నమః ఆసనం సమర్పయామి |

 

పాద్యం –

ఉమాపుత్ర నమస్తేఽస్తు నమస్తే మోదకప్రియ |

పాద్యం గృహాణ దేవేశ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం లంబోదరాయ నమః పాద్యం సమర్పయామి |

 

అర్ఘ్యం –

లంబోదర నమస్తేఽస్తు రత్నయుక్తం ఫలాన్వితం |

అర్ఘ్యం గృహాణ దేవేశ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం శంకరసూనవే నమః అర్ఘ్యం సమర్పయామి |

 

ఆచమనీయం –

గంగాదిసర్వతీర్థేభ్యః ఆహృతం జలముత్తమమ్ |

గృహాణాచమనీయార్థం సంకటం మే నివారయ ||

ఓం ఉమాసుతాయ నమః ఆచమనీయం సమర్పయామి |

 

పంచామృత స్నానం –

పయోదధిఘృతం చైవ శర్కరామధుసంయుతమ్ |

పంచామృతం గృహాణేదం సంకటం మే నివారయ ||

ఓం వక్రతుండాయ నమః పంచామృతస్నానం సమర్పయామి |

 

శుద్ధోదక స్నానం –

కవేరజాసింధుగంగా కృష్ణాగోదోద్భవైర్జలైః |

స్నాపితోఽసి మయా భక్త్యా సంకటం మే నివారయ ||

ఓం ఉమాపుత్రాయ నమః శుద్ధోదకస్నానం సమర్పయామి |

 

వస్త్రం –

ఇభవక్త్ర నమస్తుభ్యం గృహాణ పరమేశ్వర |

వస్త్రయుగ్మం గణాధ్యక్ష సంకటం మే నివారయ ||

ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః వస్త్రాణి సమర్పయామి |

 

ఉపవీతం –

వినాయక నమస్తుభ్యం నమః పరశుధారిణే |

ఉపవీతం గృహాణేదం సంకటం మే నివారయ ||

ఓం కుబ్జాయ నమః యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి |

 

గంధం –

ఈశపుత్ర నమస్తుభ్యం నమో మూషికవాహన |

చందనం గృహ్యతాం దేవ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం గణేశ్వరాయ నమః గంధాన్ ధారయామి |

 

అక్షతాన్ –

ఘృతకుంకుమ సంయుక్తాః తండులాః సుమనోహరాః |

అక్షతాస్తే నమస్తుభ్యం సంకటం మే నివారయ ||

ఓం విఘ్నరాజాయ నమః అక్షతాన్ సమర్పయామి |

 

పుష్పం –

చంపకం మల్లికాం దూర్వాః పుష్పజాతీరనేకశః |

గృహాణ త్వం గణాధ్యక్ష సంకటం మే నివారయ ||

ఓం విఘ్నవినాశినే నమః పుష్పైః పూజయామి |

 

పుష్ప పూజా –

ఓం సుముఖాయ నమః | ఓం ఏకదంతాయ నమః |

ఓం కపిలాయ నమః | ఓం గజకర్ణకాయ నమః |

ఓం లంబోదరాయ నమః | ఓం వికటాయ నమః |

ఓం విఘ్నరాజాయ నమః | ఓం వినాయకాయ నమః |

ఓం ధూమకేతవే నమః | ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః |

ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః | ఓం గజాననాయ నమః |

ఓం వక్రతుండాయ నమః | ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః |

ఓం హేరంబాయ నమః | ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః |

 

ఏకవింశతి దూర్వాయుగ్మ పూజా –

గణాధిపాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

ఉమాపుత్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

అఘనాశనాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

ఏకదంతాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

ఇభవక్త్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

మూషికవాహనాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

వినాయకాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

ఈశపుత్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

సర్వసిద్ధిప్రదాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

లంబోదరాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

వక్రతుండాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

మోదకప్రియాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

విఘ్నవిధ్వంసకర్త్రే నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

విశ్వవంద్యాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

అమరేశాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

గజకర్ణకాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

నాగయజ్ఞోపవీతినే నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

ఫాలచంద్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

పరశుధారిణే నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

విఘ్నాధిపాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

విద్యాప్రదాయ నమః దూర్వాయుగ్మం సమర్పయామి |

 

ధూపం –

లంబోదర మహాకాయ ధూమ్రకేతో సువాసితమ్ |

ధూపం గృహాణ దేవేశ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం వికటాయ నమః ధూపం ఆఘ్రాపయామి |

 

దీపం –

విఘ్నాంధకార సంహార కారక త్రిదశాధిప |

దీపం గృహాణ దేవేశ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం వామనాయ నమః దీపం దర్శయామి |

 

నైవేద్యం –

మోదకాపూపలడ్డుక పాయసం శర్కరాన్వితమ్ |

పక్వాన్నం సఘృతం దేవ నైవేద్యం ప్రతిగృహ్యతామ్ ||

ఓం సర్వదేవాయ నమః అమృతోపహారం సమర్పయామి |

 

ఫలం –

నారికేళ ఫలం ద్రాక్షా రసాలం దాడిమం శుభం |

ఫలం గృహాణ దేవేశ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం సర్వార్తినాశినే నమః ఫలం సమర్పయామి |

 

తాంబూలం –

క్రముకైలాలవంగాని నాగవల్లీదళాని చ |

తాంబూలం గృహ్యతాం దేవ సంకటం మే నివారయ ||

ఓం విఘ్నహర్త్రే నమః తాంబూలం సమర్పయామి |

 

నీరాజనం –

కర్పూరానలసంయుక్తం అశేషాఘౌఘనాశనం |

నీరాజనం గృహాణేశ సంకటాన్మాం విమోచయ ||

ఓం శ్రీవినాయకాయ నమః కర్పూరనీరాజనం సమర్పయామి |

 

పుష్పాంజలిః –

చంపకాశోకవకుళ పారిజాత భవైః సుమైః |

పుష్పాంజలిం గృహాణేమం సంకటాన్మాం విమోచయ ||

ఓం దేవోత్తమాయ నమః సువర్ణపుష్పం సమర్పయామి |

 

నమస్కారం –

త్వమేవ విశ్వం సృజసీభవక్త్ర

త్వమేవ విశ్వం పరిపాసి దేవ |

త్వమేవ విశ్వం హరసేఽఖిలేశ

త్వమేవ విశ్వాత్మక ఆవిభాసి ||

నమామి దేవం గణనాథమీశం

విఘ్నేశ్వరం విఘ్నవినాశదక్షమ్ |

భక్తార్తిహం భక్తవిమోక్షదక్షం

విద్యాప్రదం వేదనిదానమాద్యమ్ ||

యే త్వామసంపూజ్య గణేశ నూనం

వాంఛంతి మూఢాః విహితార్థసిద్ధిమ్ |

త ఏవ నష్టా నియతం హి లోకే

జ్ఞాతో మయా తే సకలః ప్రభావః ||

ఓం ధూమ్రాయ నమః ప్రార్థనా నమస్కారాన్ సమర్పయామి |

 

అర్ఘ్యం –

తిథీనాముత్తమే దేవి గణేశప్రియవల్లభే |

సంకటం హర మే దేవి గృహాణార్ఘ్యం నమోఽస్తు తే ||

చతుర్థీతిథిదేవతాయై నమః ఇదమర్ఘ్యమ్ | (7 సార్లు)

 

లంబోదర నమస్తుభ్యం సతతం మోదకప్రియ |

సంకటం హర మే దేవ గృహాణార్ఘ్యం నమోఽస్తు తే ||

సంకటహర విఘ్నేశాయ నమః ఇదమర్ఘ్యమ్ | (7 సార్లు)

 

క్షీరోదార్ణవ సంభూత అత్రిగోత్రసముద్భవ |

గృహాణార్ఘ్యం మయా దత్తం రోహిణీసహితః శశిన్ ||

చంద్రాయ నమః ఇదమర్ఘ్యమ్ | (7 సార్లు)

 

క్షమాప్రార్థన –

యస్య స్మృత్యా చ నామోక్త్యా తపః పూజా క్రియాదిషు |

న్యూనం సంపూర్ణతాం యాతి సద్యో వందే గజాననం ||

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం గణాధిప |

యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ||

 

సమర్పణం –

అనయా ధ్యాన ఆవాహనాది షోడశోపచార పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మికః శ్రీ గణేశః సుప్రీతో సుప్రసన్నో వరదో భవంతు | ఇదం సంకటహరచతుర్థీ పూజా గణేశార్పణమస్తు |

 

తీర్థప్రసాద స్వీకరణ –

అకాలమృత్యుహరణం సర్వవ్యాధినివారణం |

సమస్తపాపక్షయకరం శ్రీ మహాగణాధిపతి పాదోదకం పావనం శుభం ||

శ్రీ మహాగణపతి ప్రసాదం శిరసా గృహ్ణామి ||

 

ఉద్వాసనం –

గచ్ఛ సత్త్వముమాపుత్ర మమానుగ్రహకారణాత్ |

పూజితోఽసి మయా భక్త్యా గచ్ఛ స్వస్థానకం ప్రభో ||

గణపతయే నమః యథాస్థానం ఉద్వాసయామి |

శోభనార్థే క్షేమాయ పునరాగమనాయ చ |

 

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః

సంకటహర చతుర్థి వ్రత కథ:

ఒకసారి, వినాయకుని పరమ భక్తుడైన బృఘండి మహర్షిని దర్శించుకుని తన దివ్య రథంలో ఇంద్రలోకానికి తిరిగి వెళుతుండగా, ఇంద్రుడు ఘర్సేన మహారాజు రాజ్యాన్ని దాటి వెళ్తున్నాడు. ఆ సమయంలో, అనేక పాపాలు చేసిన ఒక వ్యక్తి ఆకాశంలో వెళ్తున్న ఆ రథం వైపు చూశాడు. అతని చూపు రథంపై పడగానే, ఆ రథం ఒక్కసారిగా నేలమీద ఆగిపోయింది. ఇంద్రుని రథం యొక్క అద్భుతమైన కాంతిని చూసి ఆశ్చర్యపోయిన సురసేన మహారాజు బయటకు వచ్చి, ఆ అద్భుత దృశ్యాన్ని విస్మయంతో తిలకించాడు.

ఇంద్రుడిని చూసి ఎంతో సంతోషించిన ఆ రాజు, ఆయనకు నమస్కరించి, రథం అక్కడ ఆగిపోవడానికి గల కారణాన్ని వినయంగా అడిగాడు. అప్పుడు ఇంద్రుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "ఓ రాజా! నీ రాజ్యంలో అనేక ఘోర పాపాలు చేసిన ఒక వ్యక్తి చూపు ఈ రథంపై పడటం వల్లే, ప్రయాణ మధ్యలో ఇది ఆగిపోయింది." అప్పుడు ఆ రాజు వినయంగా, "ఆర్యా! ఆగిపోయిన ఈ రథం తిరిగి తన ప్రయాణాన్ని ఎలా కొనసాగించగలదు?" అని అడిగాడు.

అప్పుడు ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ రోజు పంచమి, నిన్న చతుర్థి. నిన్న ఎవరైనా ఉపవాసం ఉండి పుణ్యాన్ని ఆర్జించి ఉంటే, నా దివ్య రథం మళ్లీ ముందుకు కదులుతుంది." నిన్న ఉపవాసం ఉన్నవారి కోసం సైనికులు రాజ్యం అంతటా వెతికారు, కానీ వారికి ఎవరూ కనిపించలేదు.

ఆ మర్త్య శరీరానికి సంబంధించిన పుణ్యఫలాన్ని వినాయకుడికి సమర్పించిన తర్వాత, ఆ దివ్య వాహనం అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయింది. ఈ కథ సంకటహర చతుర్థి వ్రతం యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు ఆధ్యాత్మిక విలువను తెలియజేస్తుంది. గణేశుని భక్తులు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించడం ద్వారా పుణ్యఫలాన్ని పొందుతారని నమ్మకం.