మార్గశిర
మాసం విశిష్టత విశేషాలు - వైకుంఠ ఏకాదశి - సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి
మార్గశిర మాసములో
ఆచరించబడు ఉపవాసాది వ్రతములన్నియు మహాఫలమును ఇచ్చునవిగా శాస్త్రములయందు
చెప్పబడినది.
శ్రీకృష్ణుడు
భగవద్గీతలో వేదములలో సామవేదమును, రుద్రులలో శంకరుడను, చందస్సులో గాయత్రిని, మాసాలలో మార్గశీర్షమాసాన్ని చెప్పుకొచ్చాడు. మహాభారతకాలంలో
మాసములు మార్గశీర్షముతో ఆరంభమవుతూ ఉండేవి. కనుక మాసములలో మార్గశిర మాసము మొదటిది.
శుక్లే మార్గశిరే
పక్షే యోషిత్ భర్తురనుజ్ఞయా!
ఆరభేత వ్రతమిదం, సార్వకామిక మాదతః!!
వివాహిత యువతి
క్రొత్తగా కాపురమునకు వచ్చిన పిమ్మట వచ్చు మొదటి మార్గశిరమాసములో శుక్లపక్షమున
భర్త అనుమతితో ’పుంసవన వ్రతము’ను ఆచరింపవలెను. అలా చేయడం వలన సమస్త మనోరథములను తీర్చునని
భాగవతమునందు చెప్పబడినది. ఈమాసమునందే క్రొత్తగా ఇంటికి వచ్చిన పంటను భగవదర్పణము
చేసెదరు. దీనినే ’అన్నయజ్ఞము’ అని అందురు. వాల్మీకి రామాయణమునందు ఈ మార్గశిర మాసము మాస
శిరోభూషణముగాను, ఆ సంవత్సరమునకే
అలంకార ప్రాయముగాను చెప్పబడినది.
అంతేకాక ఈ మాసములో
పరమ శివుని కలువపూలతో అర్చించిన మహాఫలమును
అందించును. ఈమాసములో ఒకపూట భుజించి, తన శక్తికొద్ది బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినవాడు సర్వకళ్యాణ సంపూర్ణుడై, పాపాలనుండి, వ్యాధులనుండి విముక్తిని పొందగలడు.
ఈమాసములో ఉపవాసం
చేసినవాడు మరుసటి జన్మలో వ్యాధి రహితుడు, బలశాలి కాగలడు. వ్యవసాయంలో భాగస్వామియై బహుధన ధాన్య సంపన్నుడు అవుతాడు.
ఈమాసములో రోజంతా ఉపవాసముండి కేశవుని అర్చిస్తే అశ్వమేధయాగ ఫలితాన్ని పొందుతారు. ఈ
విధముగా ఇతర మాసముల కంటె మార్గశిరమునందు అనేక విశిష్ట లక్షణములు గలవు. కనుక
భగవానుడు దీనిని తన స్వరూపముగా తెల్పెను.
మార్గశిరమాసంలో వచ్చే
పర్వదినాలు:-
మృగశిర నక్షత్రంతో
కూడిన పౌర్ణమి గల మాసం మార్గశిరం. హేమంత ఋతువులో తొలిమాసం. శ్రీకృష్ణపరమాత్మ
భగవద్గీతలోని విభూతి యోగంలో ‘మాసానాం మార్గశీర్షీహం' అని మాసాలలో తాను మార్గశీర్షాన్ని అని తెలిపాడు. ఆ విధంగా చెప్పుకుంటే ఈ మాసం
భగవత్ స్వరూపమే. ఆధ్యాత్మిక సాధనకు
అనువైనది. శైవ, వైష్ణవులకు
విశిష్టమైనదిగా చెబుతారు. కార్తిక మాసం వలెనే ఈ మాసంలో కూడా శైవ వైష్ణవ సంబంధితమైన
పండగలు, పర్వాలు మెండుగా ఉన్నాయి.
మార్గశిరమాసం
ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు నిత్యానుపాయిని, మరియు సిరిసంపదలనిచ్చే సిరుల తల్లికి ప్రియమైనది. ఈ నెలలోని గురువారాలు
(లక్ష్మీవారాలు) ఆ తల్లికి అత్యంత ప్రియమైనవి. ఈ రోజుల్లో చేసే గురువార నోములు
స్త్రీలు ముత్తయిదువలు విధిగా ఆచరిస్తారు. ఈ వ్రత మాహాత్మ్యాన్ని గురించి
శ్రీకృష్ణుడు ద్రౌపదికి వివరించినట్లు, ద్రౌపది మార్గశిర వ్రతాన్ని ఆచరించినట్లు పురాణ కథనం.
ఈ మాసం ఆంధ్రప్రదేశ్
రాష్ట్రంలోని విశాఖపట్నం జిల్లాలో స్వయంభువుగా వెలసిన శ్రీకనకమహాలక్ష్మి దేవికి
ప్రత్యేకం. శ్రీకనకమహాలక్ష్మి దేవి మార్గశిర మాసోత్సవాలు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.
ఇరుగు పొరుగు జిల్లాలు, రాష్ట్రాలు నుంచి
ఎంతో మంది భక్తులు ఈ ఉత్సవాల సందర్భంగా అమ్మవారిని దర్శించి, ఆరాధిస్తారు.
మార్గశిర మాసంలో తొలి
తిథి నుంచి అన్నీ పర్వదినాలే!
శుక్లపాడ్యమి
ఈ మాసంలోని శుక్ల
పాడ్యమి ప్రాధాన్యత ఏమంటే బ్రహ్మ నుంచి యుక్తిగా వేదాలను తస్కరించిన మధుకైటభులను
విష్ణువు సంహరించి వాటిని తిరిగి బ్రహ్మ దేవునికి అందజేసినది ఈ శుక్ల
పాడ్యమినాడేనని చెబుతారు. కొంత కాలం తర్వాత ఆ రోజు నుంచే తిరిగి వేదాధ్యయనం ప్రారంభమయిందని పురాణ వచనం.
విదియ - తదియ
ఈ మాసంలో వచ్చే శుక్ల
విదియ తదియల్లో ఉమామహేశ్వర వ్రతం చేయాలని 'చతుర్వర్గ చింతామణి' గ్రంథం ఉటంకిస్తోంది.
ఈ వ్రతం వల్ల అపమృత్యు నివారణ జరుగుతుంది. స్త్రీలకు ఐదవతనం వృద్ది చెందుతుంది.
పంచమి
నాగారాధన పర్వం.
నాగుల చవితి మరియు నాగ పంచమినాడు పుట్టల్లో పాలుపోసి నాగమయ్యను ఎలా ఆరాదిస్తారో ఈ
రోజున కూడా నాగపూజను చేయాలని 'స్మృతి కౌస్తుభం' అంటోంది. ఇంటిలోనే
పూజా మందిరంలో నాగ ప్రతిమనుగాని, అది లేకపోతే గోడపై నాగుపాము చిత్రాన్ని పసుపుతో చిత్రించి, పంచామృతాలతో, సుగంధ పుష్పాలతో పూజించాలి.
షష్ఠి
ఈ షష్ఠినే స్కంద
షష్ఠి అని మరియు సుబ్రహ్మణ్య షష్టి అని పిలుస్తారు. సుబ్రహ్మణ్యుని కుండలినీ
శక్తికి ప్రతీకగా సర్పరూపంలో పూజిస్తారన్నది మనందరికీ తెలుసు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో
నాగుల చవితి రోజు మాదిరిగా పుట్టలో పాలు పోసి నాగేంద్రుని ఆరాధిస్తారు. సంతానం
కోరేవారు శిలపై సర్ప రూపాన్ని చెక్కించి వేప, రావి చెట్ల మొదట్లో ప్రతిష్ఠించి పూజ నిర్వ హిస్తారు. తమిళనాడు రాష్ట్రంలో
కుమారస్వామికి (సుబ్రహ్మణ్య) విశేష పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో
మోపిదేవి ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది. సుబ్రహ్మణ్యుని ఆరాధన ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.
సప్తమి
దీనినే నందా సప్తమిగా
వ్యవహరిస్తారు. ఈ రోజున సూర్యారాధన చేయాలని భవిష్య పురాణం అంటున్నది. సూర్యారాధన
వల్ల ఆరోగ్యం మంచి చేకూరుతుంది.
అష్టమి
ఈ తిథి
కాలభైరవాష్టమి. శివునిచే సృష్టించబడిన కాలభైరవుడు బ్రహ్మ శిరస్సులలో ఒకదానిని
ఖండించడంతో బ్రహ్మ చతుర్ముఖుడయ్యాడు. అంతవరకూ బ్రహ్మకు ఐదు శిరస్సులుండేవని
చెబుతారు. శిరసు తుంచిన కాల భైరవునికి బ్రహ్మ హత్యాపాతకం చుట్టుకుంది. బ్రహ్మ
శిరస్సును బద్రినాథ్ వద్ద గంగ ఒడ్డున ప్రతిష్టించి స్నానం చేస్తే ఆ పాపం
పోతుందనడంతో ఆ ప్రకారమే చేసి దాని నుంచి విముక్తుడయ్యాడు. అయితే బ్రహ్మ తలను
ఖండించమన్న ఆజ్ఞను కూడా ఏమాత్రం తడబాటు లేక వెంటనే శిరసావహించి నెరవేర్చినందుకు
శివుడు కాలభైరవుని క్షేత్రపాలకునిగా నియమించి ఆ క్షేత్రాన్ని దర్శించేవారు ముందుగా
కాలభైరవుని దర్శించి తరువాతే తనను దర్శించాలని, ఆ విధంగా చేసిన వారికే ముక్తి లభిస్తుందని వరమిచ్చాడు.
ఏకాదశి
మార్గశిరంలో అతి
ముఖ్యమైన పర్వదినం ఏకాదశి. ఈ రోజునే వైకుంఠ ఏకాదశి మరియు ముక్కోటి ఏకాదశి అని
పిలుస్తారు. ఆ రోజున శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతంగా శ్రీమహావిష్ణువు గరుడ వాహనంపై ఉత్తర ద్వారానికి వేంచేస్తాడు. ఆ
సమయం కోసం ముక్కోటి దేవతలు నిరీక్షిస్తారు. దేవతలతో పాటు భూలోకంలో మానవులు కూడా
దర్శించి మోక్షాన్ని పొందుతారు. అందుకే ఈ ఏకాదశిని మోక్షద ఏకాదశి అని కూడా అంటారు.
ఈ రోజు ఉపవాసం ఉండి స్వామిని సేవిస్తే మోక్షం లభిస్తుందని, ఇలా ఏకాదశి వ్రతంచేయడం వల్ల ముక్తి కలుగుతుందని పద్మపురాణం
చెబుతుంది. ఈ ఏకాదశి రోజే శ్రీకృష్ణపరమాత్మ అర్జునునికి గీతోపదేశం చేశాడు.
అందువల్ల ఆ రోజు గీతా జయంతిగా కుడా ప్రాధాన్యం పొందింది. ఈ రోజున వ్యష్టిగా, సమిష్టిగా భక్తులు భగవద్గీతను పూజించి గీతా పారాయణం
చేస్తారు. భగవంతునితో సమా నంగా భక్తి గ్రంథాన్ని పూజించడం విశేషం. ఈ విశిష్టత
కలిగిన పవిత్ర గ్రంథం భగవద్గీత.
ద్వాదశి
నాడు హనుమంతుని
షోడషోపచారాలతో పూజిస్తే విద్యాభివృద్ధి, యశస్సు, ఐశ్వర్యం, వాక్ శుద్ధి కలుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ఈ రోజున
హనుమద్ర్వతం ఆచరించాలని వ్రత గ్రంథాలంటున్నాయి.
చతుర్దశి
చతుర్దశి దత్త జయంతి.
అత్రి అనసూయ దంపతులకు త్రిమూర్తుల అంశతో ఈరోజు దత్తుడు జన్మించాడు. శ్రీహరి ఆ
బాలుడుని దత్తునిగా స్వీకరిం చాడు. అందువల్ల దత్తుడని, అత్రి మహాముని కుమారుడవటం వల్ల దత్తాత్రేయుడని పిలుస్తారు.
అధ్యాత్మ, యోగ విద్యలకు
ఒజ్జబంతి దత్తాత్రేయుని పూజించడం వల్ల జ్ఞానం, ఆయురారోగ్యాలు చేకూరుతాయి. ఈ రోజు గురు చరిత్ర పఠనం
శ్రేయోదాయకం.
బహుళ పాడ్యమి
శ్రీ మహావిష్ణువు
దశావతారాలలో ఒకటైన పరశురామావతారం ఆవిర్భవించిన రోజు ఈ మార్గశిర బహుళ పాడ్యమి.
జమదగ్ని మరియు రేణుక దంపతులకు ఆయన
జన్మించిన రోజు. పాలకుల నుంచి బాధలు పడుతున్న ప్రజలను రక్షించడానికి 21 సార్లు క్షత్రియ సంహారం చేసినవాడే పరశురాముడు. మహావీరుడు, విలువిద్యలో ఆరితేరినవాడు.
అమావాస్య
మార్గశిర అమావాస్య
దక్షుని పుత్రుడైన విశ్వకర్మ జయంతి. శివుని వల్ల ఎన్నో వరాలు పొంది శిల్పులు, స్వర్ణకారులు యంత్రాలు నడిపే కార్మికులకు, చేనేత పనివారికి, స్థపతులకు పూజ్యనీయుడయ్యాడు.
ధనుర్మాస వత్రం
ఈ మాసంలో ప్రధానమైనది
ధనుర్మాస వత్రం. వృశ్చిక రాశి నుంచి ధనురాశి లోనికి రవి ప్రవేశించే నెల రోజుల కాలం
ధనుర్మాసం. నెల రోజుల పాటు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు. ధనుర్మాసంలో ఈ వ్రతాన్ని ప్రతి
రోజు వేకువనే ఆచరిస్తారు. ప్రధానంగా వైష్ణవులు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు.
శ్రీరంగనాథుని అర్చించిన గోదాదేవి నాడు ద్వాపరంలో కృష్ణుడు గోపికల చేత చేయించిన
కాత్యాయినీ వ్రతం వలె కావేరీ నదీ తీరంలో వ్రతమాచరించి రంగనాథుని పొందింది. గోదాదేవి
శ్రీరంగనాథుని కీర్తిస్తూ రోజుకొక పాశురం (పాట) పల్లవించింది. ఆ ముప్పై పాశురాలు 'తిరుప్పావై'గా 'నాలాయిరం' అనే గ్రంథంలో చోటు చేసుకున్నాయి. భక్తి తత్త్వం, తాత్త్విక చింతన, ఉపనిషత్సారంతో పాటు ఛందోబద్దమైన ఈ పాశురాలు తమిళ వాఙ్మయంలో మకుటాయమానమైనవి.
శ్రీ విష్ణువు ఆలయాల్లో ధనుర్మాసమంతా సుప్రభాతానికి బదులు 'తిరుప్పావై' గానం చేస్తారు. శివాలయాల్లో నాయనార్లు రచంచిన 'తిరువెంబావై' (శివుని కీర్తిస్తూ పాడిన పాటలు)ని సుప్రభాత సమయాలలో ప్రత్యేకంగా గానం
చేస్తారు. ధనుర్మాసంలో పండుగలు పర్వాలతో పాటు సంక్రాంతి కళ చోటు చేసుకుంటుంది.
భోగి పండగ వరకూ సాగే ధనుర్మాసాన్ని సంక్రాంతి సంబరాలకు అంకురార్పణగా భావించడం
సముచితం. ఇన్ని మంచి పర్వదినాలు ఉన్న మార్గశిరాన్ని (మాసాన్ని) మోక్షగామిగా
భావించడంలో అతిశయోక్తి లేదు.